Patrzymy na Słońce wraz z ESA!

Z dumą informujemy, że w naszym Obserwatorium Astronomicznym w Białkowie oficjalnie uruchomiony został radioteleskop ROSIE – nowoczesny instrument zbudowany w ramach programu Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), którego celem jest nieustanne monitorowanie aktywności radiowej Słońca.

ROSIE rejestruje emisję radiową w dwóch pasmach (1 GHz i 2.8 GHz), śledząc zjawiska takie jak rozbłyski słoneczne czy koronalne wyrzuty materii – zdarzenia, które mogą zakłócić działanie satelitów, sieci energetycznych i innej krytycznej infrastruktury w całej Unii Europejskiej. Długofalowym celem projektu jest uniezależnienie Europy od zewnętrznych dostawców tego rodzaju danych.

9 marca odbyły się oficjalne testy odbiorcze przeprowadzone przez komisję ESA, a dzień później – uroczyste uruchomienie instrumentu. W wydarzeniu wzięli udział m.in. Rektor UWr prof. Robert Olkiewicz, Dziekan Wydziału Fizyki i Astronomii prof. Michał Tomczak, Dyrektor Instytutu Astronomicznego prof. Robert Falewicz, dr Holger Krag (Kierownik Działu Bezpieczeństwa Kosmicznego ESA) oraz przedstawiciele Polskiej Agencji Kosmicznej.

Projekt zaprojektował i zrealizował prof. Paweł Rudawy – heliofizyk z Instytutu Astronomicznego UWr, od kilkudziesięciu lat badający fizykę Słońca. Partnerem technologicznym w konsorcjum jest firma ITTI sp. z o.o. z Poznania.

ROSIE już pracuje – i czuwa nad naszym kosmicznym bezpieczeństwem!

Nova Lupi (V462 Lupi)

W poprzedni czwartek, 12 czerwca 2025 r., sieć ASAS-SN wykryła nowy obiekt w gwiazdozbiorze Wilka. Dwa dni później uzyskano widmo tego obiektu, które wyraźnie wskazało, że mamy do czynienia z nieznaną uprzednio nową. Gwiazdy nowe to ciasne układy białego karła ze zwykłą gwiazdą, która stopniowo przelewa na niego swoją materię. Gromadzenie się materii bogatej w wodór na powierzchni białego karła co jakiś czas doprowadza wybuchowego włączenia się reakcji termojądrowych, co powoduje wydzielenie się ogromnych ilości energii i wzrost jasności układu nawet o czynnik 60 tysięcy!

Zwykle jesteśmy w stanie zarejestrować kilkadziesiąt wybuchów gwiazd nowych w Galaktyce. Jednak tylko niektóre z nich są na tyle blisko, abyśmy mogli dostrzec ich pojawienie się na niebie naszymi oczami. Do tej kategorii zalicza się właśnie nowo odkryta nowa, oznaczona już jako V462 Lupi. Żeby ją jednak dostrzec, należy się znaleźć na szerokościach geograficznym mniejszych niz 50N, czyli z grubsza na południe od Krakowa.

W Białkowie ta nowa nie wschodzi ponad horyzont, jednak nasze obserwatorium nie jest jedynym miejscem gdzie obserwujemy. W tej chwili w obserwatorium Cerro Amazones w Chile znajduje się nasz pracownik, dr Dawid Moździerski. Dzielimy się z Wami jego zdjęciem, które wykonał dzisiejszej nocy.